Τι είναι η κρίση πανικού και πώς μπορούμε να τη διαχειριστούμε;

Η κρίση πανικού είναι μια ξαφνική και έντονη εμπειρία φόβου ή έντονης δυσφορίας, η οποία μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτική για το άτομο που τη βιώνει. Εκείνη τη στιγμή μπορεί να αισθανθεί ότι χάνει τον έλεγχο, ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στο σώμα του ή ακόμη και ότι κινδυνεύει η ζωή του.

Και παρόλο που η εμπειρία είναι απολύτως πραγματική και τα σωματικά συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ έντονα, στις περισσότερες περιπτώσεις η κρίση πανικού δεν σημαίνει ότι το άτομο βρίσκεται σε πραγματικό κίνδυνο.

Τι συμβαίνει πραγματικά εκείνη τη στιγμή;

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού, το νευρικό μας σύστημα ενεργοποιεί τον μηχανισμό «πάλης ή φυγής» (fight or flight). Πρόκειται για έναν φυσιολογικό μηχανισμό επιβίωσης, ο οποίος μας προετοιμάζει να αντιμετωπίσουμε έναν κίνδυνο. Το σημαντικό είναι ότι αυτός ο μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιηθεί ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός εξωτερικός κίνδυνος.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος «αντιλαμβάνεται» ότι υπάρχει απειλή και το σώμα αντιδρά σαν να χρειάζεται να προστατευτεί άμεσα. Η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, η αναπνοή αλλάζει, οι μύες σφίγγονται και η προσοχή στρέφεται έντονα σε ό,τι συμβαίνει μέσα στο σώμα.

Έτσι, ένα σύμπτωμα μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη περισσότερο φόβο. Για παράδειγμα:

«Η καρδιά μου χτυπά πολύ γρήγορα → κάτι δεν πάει καλά → κινδυνεύω → φοβάμαι περισσότερο → η καρδιά μου χτυπά ακόμη πιο γρήγορα».

Δημιουργείται, λοιπόν, ένας φαύλος κύκλος φόβου και σωματικών συμπτωμάτων.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν;

Μια κρίση πανικού μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους. Συχνά εμφανίζονται:

• ταχυκαρδία ή έντονοι παλμοί,
• δύσπνοια ή αίσθημα ότι δεν μπορεί κανείς να πάρει αρκετό αέρα,
• ζάλη ή αστάθεια,
• εφίδρωση,
• τρέμουλο ή ρίγος,
• αίσθημα πίεσης ή δυσφορίας στο στήθος,
• ναυτία ή ενόχληση στο στομάχι,
• μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα,
• αίσθημα αποπραγματοποίησης ή αποπροσωποποίησης,
• αίσθημα ότι χάνει κανείς τον έλεγχο,
• έντονος φόβος ότι θα λιποθυμήσει, θα πεθάνει ή θα πάθει κάτι σοβαρό.

Η ένταση των συμπτωμάτων μπορεί να κάνει το άτομο να πιστεύει ότι συμβαίνει κάτι καταστροφικό. Είναι σημαντικό, όμως, να θυμόμαστε ότι το γεγονός ότι ένα σύμπτωμα είναι έντονο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι επικίνδυνο.

Παράλληλα, συμπτώματα όπως ο έντονος πόνος στο στήθος, η σοβαρή δύσπνοια ή άλλα καινούργια και ανησυχητικά σωματικά συμπτώματα δεν θα πρέπει να αποδίδονται αυτόματα σε κρίση πανικού. Όταν υπάρχει αμφιβολία, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Σημαντικά στοιχεία

Το σημαντικό δεν είναι μόνο να μάθουμε πώς να αντιμετωπίζουμε μια κρίση τη στιγμή που συμβαίνει, αλλά και να κατανοήσουμε τι την προκαλεί και τι τη συντηρεί.

Όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται ή οδηγούν το άτομο στο να αποφεύγει μέρη, δραστηριότητες ή καταστάσεις από φόβο ότι θα ξανασυμβούν, μπορεί να αρχίσει να περιορίζεται σημαντικά η καθημερινότητά του.

Σε αυτή την περίπτωση, η αναζήτηση βοήθειας από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Η Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT) αποτελεί μια από τις πιο καλά αποδεδεμπειρικά τεκμηριωμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις για τις κρίσεις πανικού. Μέσα από τη θεραπεία, το άτομο μπορεί να μάθει να αναγνωρίζει τις σκέψεις και τις ερμηνείες που ενισχύουν τον φόβο, να κατανοεί καλύτερα τις σωματικές του αντιδράσεις και να αντιμετωπίζει σταδιακά τις καταστάσεις που έχει αρχίσει να αποφεύγει.

Μια κρίση πανικού δεν είναι επικίνδυνη επειδή είναι τρομακτική

Ίσως αυτό είναι και το σημαντικότερο μήνυμα.

Το σώμα μπορεί να ενεργοποιήσει έναν πολύ ισχυρό συναγερμό ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.

Η αίσθηση του φόβου είναι πραγματική. Τα συμπτώματα είναι πραγματικά. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η καταστροφή που φοβάται το άτομο πρόκειται να συμβεί.

Η κατανόηση του τι συμβαίνει στο σώμα μας μπορεί να είναι το πρώτο βήμα για να πάψουμε να φοβόμαστε τόσο πολύ τον ίδιο τον φόβο.